Wydawnictwo: WAB
Seria: Lato z kryminałem
Data wydania: 2012
Liczba stron: 345
Cena: 15 zł
Kryminały retro. Niektórzy ich nie cierpią. Inni ledwie tolerują. Jeszcze inni zaczytują się nimi namiętnie. Gdybym miała wskazać siebie na tej skali, pewnie wybrałabym miejsce gdzieś między niecierpiącymi a ledwie tolerującymi. Za każdym razem, kiedy pokonując wewnętrzne opory sięgam jednak po powieść kryminalną, w której autor unika tych wszystkich pułapek, jakie niesie ze sobą współczesna technika kryminalistyczna, wietrzę jakiś szwindel. Podskórnie posądzam go o to, że idzie na łatwiznę, omija mielizny niewiedzy, upraszcza intrygę i infantylizuje postacie, pławiąc się w jakimś sentymentalnym ukochaniu przeszłości.
Marcin Wroński nie miał zatem ze mną łatwo - musiał przekonać do swego dziecka nie zwyczajną czytelniczkę, ale czytelniczkę niechętną, złośliwą i zapierającą się nogami. Na pierwszy ogień poszła druga powieść z serii z lubelskim komisarzem Maciejewskim "Kino Venus". Co do historycznego tła nie będę się czepiać - w tym względzie dość łatwo mnie zagiąć, więc i w zaprezentowane tutaj realia historyczne, społeczne i kulturowe uwierzyłam ochoczo, jak na niebieskooką blondynkę przystało. Ba, odnoszę wrażenie, że autor z gorliwością prymusa odrobił swoje lekcje, pracowicie powyciągał ze szpargałów strzępki informacji o początku lat dwudziestych, powiem więcej - ten facet musi czuć do epoki jakąś osobliwą namiętność, która daje mu kopa, speeda jakiegoś, na którym jedzie z dość fajnymi efektami. Ani na moment nie wątpiłam w autentyczność stworzonego tutaj tła, ale jak mówię, łatwo mnie zwieść i omamić. Na szczególną uwagę zasługuje jednak pietyzm i bezkompromisowość, z jaką Wroński opisuje splatanie się i swoistą synergię kultur polskiej i żydowskiej. Jako lingwistka nie mogłam nie delektować się cudownymi dialogami, w którym mieszają się słowa polskie i w jidysz, odkurzoną i niekiedy całkiem zapomnianą terminologią. A już zupełnie się rozkrochmaliłam, kiedy podkomisarz zakomunikował "Jidysz to prawie niemiecki, tyle że z poczuciem humoru". I w ten sposób autor zapunktował, windując się parę oczek wyżej w moim osobistym i bardzo subiektywnym rankingu.
Przejdźmy jednak do intrygi, bo w końcu to dla niej czytamy kryminały i to ona decyduje ostatecznie, czy po lekturze nasz kciuk wyceluje w niebo, czy bezlitośnie opadnie, skazując autora na potępienie. Otóż jest trup, a jakże. Maciejewski własnoręcznie wyławia z przybrzeżnej płycizny zwłoki zasztyletowanej kobiety (popełniając przy tym wszelkie możliwe grzechy, które zdyskredytowałyby go natychmiast w oczach każdego gówniarza oglądającego "Bones" albo inne CSI, ale w końcu to inne czasy, o włóknach i mikrośladach jeszcze wtedy nie słyszano). Mniej więcej w tym samym czasie dostaje wskazówkę, że w Lublinie przetrzymywana jest zaginiona w Warszawie córka zamożnego handlarza, Lilli Byoros. Zamordowana dziewczyna to nie Lilli - tę (na pewno?...) udaje się wkrótce odnaleźć - jednak uwagę komisarza zwracają inne zjawiska. Do Lublina masowo zjeżdżają młode dziewczęta, młode dziewczęta również giną bez śladu. Choć Maciejewski, cierpiący wyraźnie na pomroczność jasną i odurzony oparami seksu uprawianego intensywnie ze swoją nową flamą nie jest w najwyższej formie, wpada jednak na trop siatki pornograficznej i w decydującym momencie wyłania się z pomroczności. Zaskakujące wydawać się może to, że tak naprawdę działalność zbójów, wykorzystujących naiwność i marzenia młodych gąsek niewiele się różni od tej współczesnej. Znajdziemy tu nawet sceny kręcenia hardcorowego porno. Jest brutalnie, obrzydliwie, bezwzględnie. Niech nikt się tu nie spodziewa słodkawych melancholijnych wizji w kolorze sepii. Lublin na początku lat trzydziestych, przynajmniej ten pokazany przez Wrońskiego, to nie jest miejsce dla grzecznych pensjonariuszek, nawet tych, które można złapać na ordynata Michorowskiego, jak Salcia, żydowska nastolatka, której grzechem było to, że marzyła i uwierzyła. To jej los śledzimy równolegle do poczynań Maciejewskiego i to jej los chwyta za serce, stanowiąc siłę napędową lektury.
Wątek kryminalny, zaskakująco świeży i aktualny, przesłania nieco wojna podjazdowa prowadzona na "komisarjacie" oraz personalne zagrywki i rozgrywki - to sprawiło mi nieco mniej satysfakcji, choć zwykle cenię sobie postacie śledczych, którzy oprócz rozwiązywania zagadek i ścigania degeneratów mają jeszcze jakieś inne strony. Na pewno nie można powiedzieć, by autor swojego głównego bohatera zbytnio wygładził i wypolerował - Maciejewski to nie żaden cud-miód, to facet z zadziorami i chropowatościami, który gdzieś tam pod maczowatą powłoką skrywa ciepłe, bijące serce ("on jeden nawet do biednego Żyda mówi jak do człowieka"). Facet wyrazisty, który wprawdzie na razie nie porwał mnie ani wyjątkową bystrością, ani sherlockowską przenikliwością, ale na pewno zafrapował na tyle, że kiedy zapuka następnym razem do mych drzwi, to go wpuszczę.
Lekturę powieści z myszką przeżyłam, katuszy nie cierpiałam, a w skreślonym znakomitym piórem (nic mi tu nie zgrzytało, no nic!) świecie, przypominającym nieco gangsterskie Chicago z kryminałów noir, odnalazłam wręcz największy walor tej powieści.
Pierwsze zdanie: "Profesor oczekuje panów - oznajmiła z godnością służąca."
Gdzie i kiedy: Lublin, lata 1931-1932
W dwóch słowach: retro i porno
Dla kogo: dla miłośników przedwojennych smaczków i zapaszków i lubiących ścieranie się kultur polskiej i żydowskiej













